Düzenleyici çerçeve nasıl işliyor
HSE, yapay zekâyı üç ayrı mekanizmayla düzenliyor: HSE'nin denetlediği sektörlerde yapay zekânın iş sağlığı ve güvenliği üzerindeki etkisi; işyeri makine ve ekipman tasarımında bir Piyasa Gözetim Otoritesi olarak yapay zekânın denetlenmesi; ve yapay zekânın HSE'nin daha geniş koruma görevi üzerindeki etkisi (sağlık teşhis sistemleri, tarımda otonom sistemler, enerji teknolojileri gibi alanlarda). Düzenlemenin temeli, teknolojiden bağımsız olarak uygulanan 1974 tarihli İş Sağlığı ve Güvenliği Yasası.
İşverenlerin, işyeri güvenliğini etkileyen yapay zekâ sistemleri için risk değerlendirmesi yapması ve 'makul ölçüde uygulanabilir' kontrolleri hayata geçirmesi gerekiyor; bu kontroller, yapay zekâ tarafından kontrol edilen makineler veya izleme sistemleri için siber güvenlik önlemlerini de kapsıyor. HSE'nin açıklamasındaki ifadesiyle: 'riski yaratanlar, o riski makul, orantılı ve pragmatik bir şekilde yönetmek ve kontrol etmek için en uygun konumdadır.' Kurum, güvenlik/güvenilirlik/dayanıklılık, uygun şeffaflık ve açıklanabilirlik, hesap verebilirlik ve yönetişim olmak üzere üç temel yapay zekâ düzenleme ilkesi belirledi.
Sahada denenen uygulamalar ve gelecek planları
HSE'nin verdiği somut örnekler arasında üretimde kestirimci bakım doğrulaması, depo robotiklerinde çarpışma riski değerlendirmesi ve inşaat izleme araçlarının güvenilirlik testi yer alıyor. Kurum, inşaat sektöründe (ayrıca nükleer sektörde de) bir Endüstriyel Safetytech Düzenleyici Kum Havuzu (regulatory sandbox) yürütüyor ve İngiltere Düzenleyicileri için Yapay Zekâ Standartları Forumu'na katılıyor.
2026/27 için planlanan çalışmalar arasında, iş sağlığı ve güvenliği hukukunun yapay zekâya nasıl uygulanacağına dair yeni rehberlik yayımlamak; yaralanma bildirim yönetmeliklerinin yapay zekâyı hesaba katacak şekilde değiştirilmesi için istişare başlatmak; veri paylaşım yaklaşımlarını pilot uygulamak; ve kritik altyapı sektörlerinde 'bilişsel yük devretme' — yapay zekâya aşırı güvenmenin insan tetikte olma halini azaltması — riskini araştırmak yer alıyor.
Türkiye'deki İK ve İSG ekipleri için anlamı
HSE'nin duruşu — yapay zekâ için yeni bir yasal kategori oluşturmamak, mevcut yasayı uygulamak, ama yapay zekâlı güvenlik araçlarına açık risk değerlendirmesi ve siber güvenlik yükümlülükleri eklemek — yapay zekâ destekli tehlike tespiti veya kestirimci bakım sistemleri kullanan Türkiye'deki İSG uygulayıcılarının izleyebileceği pragmatik bir model.
'Bilişsel yük devretme' araştırma yönü özellikle izlenmeye değer: üretim sahalarında yapay zekâlı izleme araçları yaygınlaştıkça, İK ve İSG ekiplerinin çalışanların kendi tetikte olma hallerinin sessizce azalıp azalmadığını değerlendirmesi gerekiyor.
