'Karar desteği' dedikleri aslında otomatik karar
ICO'nun 31 Mart 2026'da yayımladığı rapor, 30'dan fazla İngiltere merkezli işverenden toplanan kanıtlara, kamuoyu algısı araştırmalarına ve sivil toplum, sendika ve sektör kuruluşlarıyla yapılan görüşmelere dayanıyor. Raporun ana bulgusu net: işverenlerin çoğu, yapay zekâ araçlarını yalnızca 'karar desteği' olarak kullandıklarını söylese de pratikte bu sistemler, işe alımla ilgili yasal veya benzer önemde etkisi olan kararları büyük ölçüde insan müdahalesi olmadan alıyor.
ICO, 'insan müdahalesinin anlamlı ve etkin olması gerektiğini, sembolik bir jest ya da kâğıt üzerinde onay olamayacağını' vurguluyor. Kurum, bu bulgular sonrasında isimleri açıklanmayan 16 kuruluşa mektup göndererek harekete geçme taahhüdü aldı.
Şeffaflık, itiraz hakkı ve önyargı testi zorunlu hale geliyor
5 Şubat 2026'da yürürlüğe giren Data (Use and Access) Act 2025, İngiltere GDPR'ının 22. maddesini kaldırarak yerine 22A-22D maddelerini getirdi ve bu değişiklik, belirli güvenceler sağlanması koşuluyla tamamen otomatik kararları daha geniş durumlarda yasal hale getirdi. ICO'nun raporu, bu yeni çerçevenin işe alım alanında nasıl uygulanacağına dair ilk ayrıntılı yorum niteliği taşıyor.
Kurum, işverenlerden adaylara otomatik karar alma sürecinin anlamlı biçimde açıklanmasını, itiraz ve insan incelemesi talep etme hakkının tanınmasını, önyargı testlerinin düzenli yapılmasını ve yüksek riskli veri işleme için kapsamlı veri koruma etki değerlendirmesi (DPIA) hazırlanmasını istiyor. ICO, taslak rehberle ilgili görüş toplama sürecini 29 Mayıs 2026'da tamamladı; nihai rehber bu sonuçlara göre şekillenecek.
Türkiye'deki İK ekipleri için anlamı
İngiltere'ye hizmet veren veya İngiltere merkezli adayları değerlendiren Türkiye kökenli şirketler için ICO'nun bulguları uyarı niteliğinde: 'insan onayı var' demek yetmiyor, o onayın kararı fiilen değiştirebilecek yetki ve zamana sahip olması gerekiyor.
İK ekiplerinin somut çıkarımı, kullandıkları aday puanlama ve CV tarama araçlarında insan gözden geçirmenin gerçekten karar değiştirme yetkisine sahip olup olmadığını denetlemesi, ve adaylara otomatik değerlendirmenin ne zaman ve nasıl kullanıldığını açıkça bildiren bir süreç kurması.
